Kỹ Thuật Feynman: Giải Thích Tiếng Anh Đơn Giản Như Ăn Kẹo

Bạn có bao  giờ cảm thấy bối  rối khi học một cấu trúc ngữ pháp mới hay một từ vựng khó nhằn trong tiếng Anh không?  Đừng lo lắng!  Hôm  nay,  mình sẽ chia sẻ một bí kíp "thần thánh" giúp bạn làm chủ mọi khái niệm tiếng Anh,  dù phức tạp đến đâu.  Đó chính là Kỹ Thuật Feynman.

Tại Sao Kỹ Thuật Feynman Lại Hiệu Quả Đến Vậy?

Richard Feynman,  một nhà vật lý đoạt giải Nobel,  nổi tiếng với khả năng giải thích những ý tưởng  khoa học phức tạp nhất một cách dễ hiểu.  Ông tin rằng,  nếu  bạn không thể giải thích một điều gì đó cho một đứa trẻ 6 tuổi,  nghĩa là bạn chưa thực sự hiểu nó.  Nguyên tắc này áp dụng hoàn hảo cho việc học tiếng Anh!

Khi bạn cố gắng giải thích một khái niệm tiếng Anh cho người khác (hoặc thậm chí là cho chính mình bằng lời nói),  bạn sẽ ngay  lập tức nhận ra  những lỗ hổng trong kiến thức của mình.  Bạn buộc phải suy nghĩ sâu hơn,  kết nối các ý tưởng và đơn giản hóa ngôn ngữ.  Nó giống như việc bạn đang "gỡ rối"  cho chính mình vậy đó.  Theo kinh nghiệm giảng dạy của  mình,  nhiều học viên gặp khó khăn với các thì động từ,  đặc biệt là sự khác biệt giữa Hiện tại Hoàn thành và Quá khứ Đơn.  Khi áp dụng Feynman,  họ bắt đầu nhận ra mình hay nhầm lẫn vì chưa nắm vững bối cảnh thời gian của từng thì.

Nguyên Tắc Cốt Lõi Của Feynman

Về cơ bản,  kỹ thuật này gồm 4 bước đơn giản:

Bước 1:  Chọn một khái niệm tiếng Anh bạn muốn hiểu rõ. Bất  cứ thứ gì,  từ "present perfect" đến cách dùng "although" và "even though".
Bước 2:  Giả vờ bạn đang dạy nó cho một người khác,  có thể  là một người bạn,  em nhỏ,  hoặc thậm chí là một con thú cưng!  Hãy dùng ngôn ngữ của bạn,  tránh xa thuật ngữ chuyên ngành nếu có  thể.
Bước 3:  Khi bạn gặp khó khăn hoặc  vướng mắc,  đó là lúc bạn quay lại tài liệu gốc  (sách giáo khoa,  bài giảng,  từ  điển) để  lấp đầy lỗ hổng kiến thức.
Bước 4:  Đơn giản hóa và dùng ví dụ.  Sau khi đã  hiểu rõ,  hãy diễn đạt lại bằng từ ngữ của bạn,  sử dụng các ví  dụ minh họa sinh động và dễ hiểu.

Hãy tưởng tượng bạn đang cố gắng giải thích sự khác biệt giữa "in",  "on",  và "at" cho một người bạn chưa biết gì về giới từ chỉ thời gian.  Bạn sẽ phải nghĩ xem,  "in" dùng cho tháng,  năm,  thế  kỷ,  hoặc khoảng thời gian dài;  "on"  cho ngày,  ngày cụ thể;  còn "at" cho giờ,  thời điểm chính xác.  Nếu bạn chỉ đọc qua  sách,  bạn có thể nhớ.  Nhưng khi phải "giảng lại",  bạn sẽ thấy mình  cần ví dụ  cụ thể:  "I was born *in* 1990" (năm),  "My birthday is *on* July 15th" (ngày cụ thể),  "The meeting starts *at* 9 AM" (giờ).  Thấy chưa,  ví dụ làm mọi thứ rõ ràng hơn hẳn!

Áp Dụng Kỹ Thuật Feynman  Vào Các Chủ Đề Tiếng Anh Cụ Thể

Đừng chỉ giới hạn ở ngữ pháp.  Kỹ thuật Feynman có thể áp dụng cho từ vựng,  cách phát âm,  thậm chí là cả văn hóa!

Trường Hợp 1:  Làm Chủ Cấu Trúc "Conditionals" (Câu  Điều Kiện)

Nhiều người học,  đặc biệt là ở trình độ B1-B2 theo Khung Tham Chiếu  Châu Âu (CEFR),  thường  bị lẫn  lộn giữa các loại câu điều kiện.  Hãy thử áp dụng Feynman:

Bước 1:  Chọn khái niệm. "Zero,  First,  Second,  and Third Conditional."

Bước 2:  Giảng giải. Hãy tưởng tượng bạn  đang nói  chuyện với  một người bạn mới bắt đầu học.  "Ok,  có mấy kiểu câu điều kiện lận.  Kiểu 0 á,  là nói về sự  thật hiển nhiên,  kiểu như 'If you  heat water,  it boils' (Nếu bạn đun nước,  nó sẽ sôi).  Kiểu 1 thì nói  về tương lai có thể xảy ra:  'If it rains tomorrow,  I will stay home' (Nếu mai trời mưa,  tôi sẽ ở nhà).  Kiểu  2 là nói về điều không có thật ở hiện tại hoặc khó xảy ra:  'If I won the lottery,  I  would buy a house' (Nếu tôi trúng số,  tôi sẽ mua nhà).  Còn kiểu 3  thì là về quá khứ,  những gì đã không  xảy ra:  'If I had studied harder,  I would have passed the exam' (Nếu tôi học chăm hơn,  tôi đã đỗ kỳ thi)."

Bước 3:  Lấp lỗ hổng. Bạn có thể nhận ra mình chưa phân biệt rõ ràng giữa "would" và "will" trong các ví dụ,  hoặc quên mất cấu trúc chuẩn của câu điều kiện loại 3 (Past Perfect + would have + Past Participle).  Bạn sẽ mở lại sách ngữ pháp để xem  lại  thật kỹ.

Bước 4:  Đơn  giản hóa & Ví dụ. Sau  khi đã nắm chắc,  bạn có thể  tóm tắt lại cho bạn mình:  "Tóm  lại,  loại 0 là sự thật,  loại 1 là  tương lai có thể,  loại 2 là ước mơ/giả định hiện tại,  loại 3 là tiếc nuối quá khứ." Thêm ví dụ:  "Ví dụ,  để diễn tả việc bạn ước gì có nhiều tiền ngay bây giờ (điều không có thật),  bạn dùng loại 2:  'If I had a lot of money  now,  I would travel the world.' Còn  nếu bạn hối tiếc vì đã không học hành chăm chỉ để thi trượt,  bạn dùng loại 3:  'If I had studied harder,  I would have passed the exam.'"

Kết quả: Sau khi thực hành vài lần với các cấu trúc câu điều kiện khác nhau,  bạn sẽ thấy  sự khác biệt giữa các  loại câu trở nên rõ ràng và tự nhiên hơn rất nhiều.  Một học viên của mình,  ban đầu luôn dùng sai câu điều kiện loại 2 và  3,  sau khi áp dụng Feynman cho toàn bộ 4 loại câu trong 2 buổi,  đã  tự tin hơn hẳn và  giảm thiểu lỗi sai đến 80% trong  các bài tập.

Trường Hợp 2:  Phân Biệt Từ Vựng Dễ Nhầm  Lẫn

Trong tiếng Anh  có  vô vàn cặp từ nhìn giống nhau hoặc có  nghĩa gần nhau nhưng  lại dùng khác nhau.  Ví dụ:  "affect" vs "effect",  "advice" vs "advise",  "quite" vs "quiet".

Hãy thử với "affect" và "effect":

Bước 1:  Chọn khái niệm. "Affect" và "Effect".

Bước 2:  Giảng giải. Bạn nói với  "bạn" của mình:  "Hai từ này dễ nhầm lắm nha.  'Affect' (thường là động từ) nghĩa là 'ảnh hưởng,  tác động lên ai/cái gì'.  Còn 'effect' (thường là danh từ) nghĩa là 'kết quả,  hiệu quả của sự ảnh hưởng đó'.  Cái 'affect' là hành động gây ra sự thay đổi,  còn cái 'effect' là chính cái sự thay đổi đó."

Bước 3:  Lấp lỗ hổng. Bạn có thể quên mất "affect"  hiếm khi là danh từ và "effect"  hiếm khi là động từ.  Bạn sẽ tra lại từ điển (Cambridge Dictionary,  Oxford Learner's Dictionaries là những nguồn uy tín lắm đó!).

Bước 4:  Đơn giản hóa & Ví dụ. "Nhớ thế này cho dễ:  A là cho Action (hành động),  E là cho End result (kết quả cuối cùng).  Ví dụ:  'The bad  weather will *affect* our travel plans.' (Thời tiết xấu sẽ  ảnh hưởng kế hoạch đi lại của chúng ta - hành động).  Và  'The *effect* of the bad weather was that our flight was cancelled.' (Hậu quả của  thời tiết xấu là chuyến  bay của chúng ta bị hủy - kết quả)." Bạn có  thể thêm các câu khác:  "Lack of sleep can *affect* your mood." và "The *effect* of  lack of sleep is  that you feel  tired and grumpy."

Kết quả: Khi bạn tự  "dạy" lại cho mình,  bạn sẽ neo được cách nhớ "A for Action,  E for End result"  rất chắc.  Một lần tôi dạy một nhóm học viên  chuẩn bị thi IELTS,  họ gặp vấn đề lớn với việc dùng sai "affect" và "effect" trong bài viết.  Sau khi cả lớp cùng thực hành Feynman  cho 10 cặp từ dễ nhầm lẫn khác,  tỷ lệ dùng sai các từ này trong bài thi thử của họ giảm xuống dưới 5%.

Những Lời  Khuyên Thực Tế  Từ Kinh Nghiệm Giảng Dạy

Mình  đã thấy rất nhiều học viên vật lộn với tiếng Anh,  và Kỹ thuật Feynman thực sự là một  "liều  thuốc" hiệu quả.  Nhưng để nó phát huy tối đa,  hãy thử những mẹo nhỏ này:

Đừng ngại trông "ngớ ngẩn". Khi bạn nói to,  bạn có thể sẽ thấy mình dùng từ chưa chuẩn,  cấu trúc lủng củng.  Tuyệt vời!  Đó chính là lúc bạn học.  Cứ nói ra,  sai rồi sửa.
Sử dụng công cụ hỗ trợ. Nếu bạn không có ai để "dạy",  hãy  ghi  âm lại giọng nói của mình.  Nghe lại bản ghi âm giúp bạn nhận ra những lỗi sai mà bạn có thể bỏ qua khi nói.
Tập trung vào "tại  sao". Khi giải thích,  đừng chỉ nói "cái này dùng thế này".  Hãy cố gắng giải thích "tại sao" nó lại dùng như vậy.  Ví dụ,  tại sao "in the morning" mà lại "on Monday morning"?  (Vì "morning" là một phần của ngày,  và ngày thì dùng "on").  Việc hiểu "tại sao" giúp kiến thức bền vững hơn nhiều.
Kết hợp với các phương pháp khác. Feynman là công cụ tuyệt vời để làm sâu sắc kiến  thức,  nhưng bạn vẫn cần đọc,  nghe,  viết,  và nói tiếng Anh thường xuyên.  Nó giống như việc bạn có một chiếc cờ lê đa năng,  nhưng đôi khi bạn vẫn cần  búa,  tua vít.
Bắt đầu với những thứ nhỏ. Đừng cố gắng giải thích toàn bộ cuốn sách ngữ pháp trong một lần.  Hãy bắt đầu với một cấu trúc nhỏ,  một cặp từ,  hay  một quy tắc phát âm.

Mình nhớ có một lần,  một học viên tên Lan,  mất gốc hoàn toàn tiếng Anh,  đã rất sợ hãi khi phải nói  trước lớp.  Mình đã khuyến khích bạn ấy dùng Feynman để tự giải thích các bài đọc đơn giản.  Lan bắt đầu bằng việc giải thích từng câu cho...  cái cây trong phòng mình!  Dần dần,  bạn ấy tự tin hơn,  chuyển sang giải thích cho bạn bè.  Chỉ sau 3 tháng,  Lan đã có thể tham gia các buổi thảo  luận nhóm bằng tiếng  Anh một cách khá thoải  mái.  Đó là minh chứng sống động  cho sức mạnh của việc "giải thích để hiểu".

Những Sai Lầm Thường Gặp Khi Học Tiếng Anh Và Cách Feynman Giúp Bạn

Nhiều người học tiếng Anh thường mắc  kẹt ở việc ghi nhớ máy móc mà không thực sự  hiểu bản chất.  Ví dụ,  họ học thuộc lòng các quy tắc chia động từ nhưng  không hiểu khi nào cần dùng thì đó.  Feynman giúp bạn đi từ "biết" đến "hiểu".  Nó buộc bạn phải diễn đạt lại theo cách của mình,  và khi làm vậy,  bạn sẽ tự động tìm ra những điểm mình chưa rõ.

Một sai lầm  khác  là học lan man,  không có trọng tâm.  Kỹ thuật Feynman yêu cầu bạn phải chọn một khái niệm cụ thể để tập trung vào.  Điều này giúp quá trình học có mục tiêu rõ ràng và hiệu quả hơn.  Bạn sẽ không còn cảm giác "học cái gì cũng biết một tí nhưng chẳng cái gì ra  hồn" nữa.

Hãy thử áp dụng Kỹ Thuật Feynman ngay hôm nay với một điểm ngữ pháp hay một nhóm từ vựng  mà  bạn cảm thấy khó khăn nhất.  Bạn sẽ ngạc nhiên về mức độ hiệu quả mà nó mang lại đó!